De pijlen van de Boeddha

Door J. Paul Jordaans

Over Boeddha, Wittgenstein en Matisse

We hebben maar in beperkte mate controle over het leven. Zelfs in de modernste, rijkste en best georganiseerde samenlevingen blijft het leven ons verrassen. Als dat prettige verrassingen zijn, hebben we daar geen moeite mee. Het is niet moeilijk om zulke gebeurtenissen te aanvaarden. We kunnen er makkelijk van genieten, de gebeurtenis roept gevoelens bij ons op die we graag ervaren, ja zelfs verwelkomen en nastreven, proberen te herhalen.

Maar het leven is neutraal, dat wil zeggen: (ook) wat wij prettige gebeurtenissen noemen, zijn in feite niet meer dan “gebeurtenissen”. Dat wij ze prettig noemen en graag ervaren, is geen eigenschap van de gebeurtenis zelf. Het is een etiket, een oordeel dat wij over de gebeurtenis geven. “Wat een lekker zonnetje”, “Ik heb heerlijk gewandeld”, “Dat is schitterende muziek” – het zijn (positieve) oordelen die wij aan een op zichzelf neutrale gebeurtenis verbinden. De zon is een ster die al een paar miljard jaar schijnt en daar nog wel even mee doorgaat, de wandeling is een lichamelijke activiteit, muziek bestaat uit een serie geluiden.

Ons oordeel is dan ook subjectief, geconditioneerd en vaak tijdgebonden: op andere momenten zouden we de zon niet lekker kunnen vinden (bijvoorbeeld op de tiende dag van een hittegolf die ons grasveld vergeelt), de wandeling afwijzen (we verdwalen of verstappen ons en verzwikken een enkel) of de muziek vervloeken (de hifi-installatie van de buurjongen stond de hele middag te blèren – de buurjongen vond het trouwens wel schitterende muziek). Hetzelfde geldt voor gevoelens die in ons opkomen – dikwijls trouwens het gevolg van gebeurtenissen die ons overkomen. Sterker nog: het zijn de gevoelens, die ons het meest raken, in positieve of negatieve zin. Het oordeel dat we aan een gebeurtenis geven, wordt vaak vooral gestuurd door het gevoel dat de gebeurtenis bij ons veroorzaakt. Een positief gevoel leidt tot een goed oordeel, een negatief gevoel tot een afwijzing. Die afwijzing leidt vervolgens weer tot een versterking van onze negatieve houding.

Lees verder

Posted in Artikelen | Leave a comment

Mindfulness. Zin ervaren in het hier en nu

~David Dewulf

Er was nooit en er zal nooit zijn, noch bestaat er nu iemand
die altijd geprezen of altijd geminacht wordt.
~Dhammapada

Als mens willen we allemaal gelukkig zijn. We streven dit na en we proberen zo goed als we kunnen plezier vast te houden en pijn te vermijden. We zouden duizenden euro’s betalen voor een cursus of een pil die ons belooft dat we voor de rest van ons leven op een wolkje van gelijkmoedigheid door het leven zullen zweven. Nooit meer boos worden, geen verdriet meer, vrij worden van stress. Dit zijn allemaal dingen die aanspreken. De realiteit is echter anders. De Chinezen formuleerden het al meer duizend jaren geleden :

Er is een tijd om de eerste te zijn, en een tijd om de laatste te zijn.
Er is een tijd om plezier te ervaren en een tijd om pijn te ervaren.
Er is een tijd om geprezen te worden en een tijd om vernederd te worden.
Er is een tijd om winst te maken en een tijd om verlies te lijden.
~Tao

Als jouw wens is om alleen maar plezier te ervaren, alleen maar winst te maken, alleen maar de eerste te zijn, dan heb ik slecht nieuws voor jou: je bent op de verkeerde planeet geboren!
Het leven op aarde omvat nu eenmaal de twee zijden van het bestaan. Het yin en het yang. Donker en licht. Dag en nacht. Man en vrouw. Pijn en plezier.

In de christelijke traditie vindt men deze wijsheid terug in prediker: ‘Voor alles wat er gebeurt is er een uur, er is een tijd om te huilen en een tijd om te lachen, een tijd om te rouwen en een tijd om te dansen.’ Door de Boeddha werd het verwoord als de acht continu veranderende wereldwinden. Winst en verlies, lof en blaam, plezier en pijn, roem en schande.

Eerlijk zijn

Mindfulness leert ons eerlijk te kijken naar de realiteit zoals ze is. We leren ze te zien dat pijn en frustratie deel uitmaken van het leven, en dat we het grootste lijden alleen maar kunnen vermijden door de strijd te stoppen. De strijd die ons belooft alleen maar plezier en vreugde te ervaren, kan niet gewonnen worden. Deze strijd geeft ons alleen meer strijd, pijn en verdriet. Het activeert een rusteloos ‘denken en doen’ dat continu tegen het ‘nu moment’ ingaat. Het is deze toestand van de geest die ons vatbaar maakt voor depressie. De poging om te controleren, vast te houden of te vermijden, geeft nieuwe pijn. De uitdrukking klinkt: ‘what you resist, persist’. Dit waar je weerstand aan geeft, blijft bestaan!

Doorheen het proces van inzichtmeditatie kan men dit diep ervaren. We voelen hoe het vasthouden van plezier gepaard gaat met de angst om het te verliezen. We ervaren hoe oordeel en afkeer tegenover onaangename dingen nog meer stress geeft. In meditatie cultiveren we een grotere ruimte waar plaats is voor plezier, pijn, vreugde en verdriet. Het is een wakkere ruimte, ontwaakt uit de illusie van gehechtheid en afkeer.

Uit: Mindfulness, een pad van vrijheid

Posted in Artikelen | Leave a comment

Wat is mindfulness?

‘Mindfulness. Een praktische training in het omgaan met gevoelens
en gewoonten’

Door G. Schurink

Een definitie van mindfulness
De meest geciteerde definitie van mindfulness is die van Jon Kabat-Zinn: ‘Beoefening van mindfulness betekent op een speciale manier oplettend zijn: bewust aanwezig zijn in het hier en nu, zónder te oordelen’.

Er is echter helaas nog steeds veel verwarring over het begrip mindfulness. Er zijn namelijk meer omschrijvingen in omloop en die kom je ook in de media tegen: als meditatietechniek (mindfulnessmeditatie), als prettige geestestoestand (mindful zijn) en als behandelmethode (mindfulness bij emotionele problemen).

Vanwege deze verwarring hebben een aantal deskundigen op het gebied van de
therapeutische toepassing van mindfulness consensusbijeenkomsten georganiseerd om tot een meetbare omschrijving van mindfulness te komen. Op basis van deze
bijeenkomsten stellen de experts een werkdefinitie met twee componenten voor.
De eerste component betreft het sturen van de aandacht. De tweede component is de houding, die open en uitnodigend is tegenover alle innerlijke ervaringen.

Het sturen van de aandacht is de eerste component van mindfulness. Het doel is om van moment tot moment actief opmerkzaam te zijn op wat zich aandient via de
zintuigen en in de vorm van gedachten. De aandacht kan hierbij breed zijn en alles omvatten of op een specifiek aspect gericht zijn zoals op de emotionele reacties in het lichaam. Daarvoor is een concentratie nodig die stabiel genoeg is en enige tijd volgehouden kan worden. Als hulpmiddel wordt tijdens het oefenen en bij het toepassen in het dagelijkse leven vaak het ervaren van de adem genomen. Dit is dan een vast referentiepunt van waaruit alles wordt waargenomen. Het vermogen om afleidingen te herkennen en steeds weer terug te keren naar het onderwerp van de aandacht is eveneens een belangrijk aspect. De kernvaardigheid bij mindfulness is het doorbreken van de ‘automatische piloot’, van onze neiging te reageren zonder ons dat bewust te zijn.

Lees verder

Posted in Artikelen | Leave a comment